Kurumsal karbon ayak izi nasıl hesaplanır? ISO 14064 ve Scope 1·2·3

Kurumsal karbon ayak izi hesabının temeli: Scope 1-2-3 ayrımı, aktivite verisi × emisyon faktörü formülü, sınır belirleme ve baz yıl. ISO 14064-1 ve GHG Protokolü'ne göre adım adım.

Kurumsal karbon ayak izi, bir işletmenin belirli bir dönemde atmosfere saldığı sera gazlarının CO₂ eşdeğeri (CO₂e) cinsinden toplamıdır. Uluslararası kabul gören iki çerçeve vardır: ISO 14064-1 ve GHG Protocol Corporate Standard. İkisi de emisyonları üç kapsama ayırır.

Scope 1 · 2 · 3 nedir?

Scope 1 — Doğrudan emisyonlar: işletmenin kendi kontrolündeki kaynaklardan; doğalgaz kazanları, dizel jeneratör, forklift yakıtı, kaçak soğutucu gaz (F-gaz), proses CO₂.
Scope 2 — Enerji dolaylı: satın alınan elektrik, buhar ve ısının üretiminden kaynaklanan emisyonlar. Şebeke karışım faktörüyle hesaplanır.
Scope 3 — Değer zinciri: satın alınan hammadde, gelen/giden lojistik, atık, personel ulaşımı, iş seyahati gibi dolaylı emisyonlar. Genellikle en büyük ama en zor ölçülen kapsam.

Temel formül

Her emisyon kalemi tek bir formülle hesaplanır:

Emisyon (kgCO₂e) = Aktivite verisi × Emisyon faktörü

Örnek: 120.000 kWh doğalgaz × 0,18385 kgCO₂e/kWh = 22.062 kgCO₂e (Scope 1). Aktivite verisi sayaç ve faturalardan gelir; emisyon faktörleri ise DEFRA, IPCC ya da ulusal envanter (TR-NIR) gibi kaynaklardan alınır ve sürümü kayıt altına alınır.

Sınır belirleme ve baz yıl

Hesaba başlamadan önce iki karar verilir: kuruluş sınırı (hangi tesisler/tüzel kişiler dahil) ve faaliyet sınırı (hangi kapsamlar). Ayrıca bir baz yıl seçilir; ilerleyen yıllardaki azaltım bu yıla göre ölçülür. Faktörler güncellendiğinde geçmiş dönemlerin yeniden hesaplanması gerekebilir.

Adım adım süreç

Sınırları ve baz yılı tanımla.
Aktivite verisini topla (sayaç, fatura, üretim kaydı, tedarikçi formu).
Her kaleme doğru emisyon faktörünü eşle.
Kapsam kapsam topla, CO₂e cinsinden raporla.
Belirsizlik ve veri kalitesini not et; doğrulamaya hazırla.

Yazılımın rolü

Bu süreç elle Excel’de yürütülebilir ama faktör güncellemeleri, çok tesisli konsolidasyon ve denetim izi hızla karmaşıklaşır. Focuskarbon, aktivite verisini girip doğru faktörle eşleştirir, Scope 1·2·3 kırılımını üretir ve ISO 14064-1 formatında denetime hazır rapor çıkarır.