CBAM (SKDM) kapsamındaki GTİP kodları: Ürününüz kapsamda mı?

CBAM (Türkçesiyle SKDM) hakkında bir ihracatçının sorduğu ilk soru neredeyse hiç “karbon nasıl hesaplanır” olmuyor. İlk soru şu: “Benim ürünüm kapsamda mı?” Çünkü kapsam dışındaysanız bu konuya bugün hiç girmenize gerek yok; kapsamdaysanız AB’deki alıcınız önümüzdeki sipariş görüşmesinde emisyon verisi isteyecek.

Bu yazıda size uzun bir kod listesi ezberletmeyeceğiz. Ezberlenen liste eskir; doğrulama yöntemi eskimez. Kapsamın hangi mantıkla kurulduğunu, kendi GTİP’inizi hangi adımlarla kontrol edeceğinizi ve kapsamda çıkarsanız ilk 30 günde ne yapmanız gerektiğini anlatıyoruz.

Kapsam GTİP ile değil, CN kodu ile tanımlanır

Önce terimi düzeltelim, çünkü yanlış yerde arama yapmak zaman kaybettiriyor. CBAM mevzuatı ürünleri GTİP ile değil, AB’nin Kombine Nomanklatür (CN) kodlarıyla tanımlar. Kapsam listesi, (AB) 2023/956 sayılı Tüzüğün Ek I (Annex I) bölümünde CN kodları halinde yayımlanmıştır.

İyi haber: Türkiye AB ile Gümrük Birliği’ne sahip olduğu için Türk Gümrük Tarife Cetveli AB nomanklatürüyle uyumludur. 12 haneli GTİP kodunun yapısı şöyledir:

• 1-6. haneler: Dünya Gümrük Örgütü’nün Armonize Sistem (HS) kodu — tüm dünyada ortak.
• 7-8. haneler: AB Kombine Nomanklatür (CN) açılımı — AB ülkeleriyle aynı.
• 9-10. haneler: Türkiye’nin kendi vergi uygulamaları için açtığı ulusal pozisyonlar.
• 11-12. haneler: istatistik kodları.

Sonuç pratik bir kural verir: GTİP’inizin ilk 8 hanesi, CN kodunuzdur. Kapsam kontrolünü 12 hane üzerinden değil, ilk 8 hane üzerinden yapacaksınız. Son dört haneyi Ek I listesinde aramaya çalışmak, olmayan bir eşleşmeyi kovalamaktır.

Altı sektör, hangi fasıllarda oturuyor?

CBAM’ın bugünkü kapsamı altı sektörden oluşur ve kesin dönemde (1 Ocak 2026) bu altı sektör korunmuştur. Kabaca 250 civarı CN kodu söz konusudur. Fasıl mantığı şöyledir:

Sektör	Nerede aranır (fasıl/pozisyon)	Tipik ürünler
Demir-çelik	Fasıl 72 ve 73	Yassı/uzun mamul, boru, profil, bağlantı elemanları, çelik yapı aksamı
Alüminyum	Fasıl 76	Külçe, levha, profil, boru, alüminyum eşya
Çimento	25.23 pozisyonu	Klinker, portland çimentosu ve benzerleri
Gübre	Fasıl 31 ve Fasıl 28’in bazı pozisyonları	Azotlu gübreler, üre, amonyak, nitrik asit
Hidrojen	2804.10	Hidrojen
Elektrik	2716.00	Elektrik enerjisi

Dikkat: fasıl kapsamda demek, o fasıldaki her ürün kapsamda demek değildir. Ek I, fasılların tamamını değil, seçilmiş pozisyonları listeler. En bilinen örnek demir-çelik hurdasıdır: 72.04 (demir/çelik döküntü ve hurdaları) kapsam dışıdır, çünkü hurda metodolojide sıfır gömülü emisyonlu bir girdi olarak ele alınır; emisyon, hurdadan üretilen nihai ürüne yazılır. Aynı şekilde Fasıl 73’teki bazı ev eşyası nitelikli kalemler de listede yer almaz.

Kendi kodunuzu doğrulama akışı: 5 adım

1. Gerçek kodunuzu bulun, tahmin etmeyin. Kaynak, kataloğunuz veya satış ekibinizin hafızası değil; gümrük çıkış beyannamenizdir. Aynı ürünü farklı müşteriye farklı GTİP ile göndermiş olabilirsiniz — hepsini listeleyin.
2. İlk 8 haneyi ayırın. 7318.15.90.00.11 gibi bir kodun kapsam kontrolünde işinize yarayan kısmı 7318.15 ve devamındaki 8 hanedir.
3. Ek I’in güncel halinde arayın. Kaynak olarak blog listelerini değil, EUR-Lex üzerindeki (AB) 2023/956 Ek I metnini veya Komisyon’un vergilendirme-gümrük sayfasındaki güncel CBAM ürün listesini kullanın. Liste değişebilir; her sezon başında tekrar bakın.
4. Tarife sınıflandırmasını çapraz kontrol edin. AB tarafında kodun karşılığını TARIC / Access2Markets üzerinden teyit edin. Sınıflandırma tartışmalıysa (özellikle işlenmiş çelik ve alüminyum eşyada sık olur) gümrük müşavirinizden yazılı görüş alın.
5. Alıcınıza sorun. Beyanı AB’deki ithalatçı verir ve kendi kullandığı CN kodu üzerinden verir. Sizin beyannamenizdeki kod ile alıcının ithalat beyanındaki kod farklıysa, kapsam sonucu da farklı çıkar. Bu farkı sipariş aşamasında kapatmak, yıl sonunda kapatmaktan çok ucuzdur.

Kapsamdaysanız bile beyan çıkmayabilir: 50 ton eşiği

Omnibus sadeleştirme paketiyle — (AB) 2025/2083 sayılı Tüzük — eski “sevkiyat başına 150 euro” muafiyeti kaldırıldı ve yerine kütle bazlı tek eşik geldi. Kural şu:

• Eşik takvim yılı başına 50 ton net kütledir ve ithalatçı bazında uygulanır.
• Eşik kümülatiftir: demir-çelik, alüminyum, gübre ve çimento ithalatı toplanarak bakılır — ürün başına ayrı ayrı değil.
• Hidrojen ve elektrikte bu muafiyet yoktur; ilk kilodan itibaren yükümlülük doğar.
• Eşik yıl içinde aşılırsa yükümlülük geriye dönük olarak o yılın tamamına uygulanır; eşiğin altındaki ilk sevkiyatlar da dahil olur.

Bunun ihracatçı için anlamı nettir: küçük hacimli bir AB alıcınız sizden hiç emisyon verisi istemeyebilir; büyük hacimli alıcınız ise yetkilendirilmiş CBAM beyan sahibi olmak zorunda olduğu için ilk siparişte veri isteyecektir. Yani kapsam sorusunun cevabı ürününüze, veri talebinin zamanlaması ise müşteri portföyünüze bağlıdır.

Bugün kapsam dışıysanız: 2028’e dikkat

“Biz vida-somun / beyaz eşya aksamı / makine parçası satıyoruz, listede yokuz” diyorsanız rahatlamak için erken. Komisyon Aralık 2025’te kapsamın aşağı akım (downstream) ürünlere genişletilmesini önerdi; Avrupa Parlamentosu bu öneriden çok daha geniş bir ürün listesini savunuyor ve üye devletler de genişletme yönünde uzlaştı. Nihai liste üçlü müzakerelerde şekilleniyor; mevzuatın 2026 sonu–2027 başında kesinleşmesi, ücretlendirmenin ise 2028’de başlaması öngörülüyor.

Kesin kod listesi henüz taş üstüne oturmadığı için buradaki doğru hamle beklemek değil, ölçülebilirlik altyapısını şimdiden kurmaktır. Bugün kapsam dışı olan bir ürünün üreticisi de aynı tesiste, aynı enerjiyle üretim yapıyor; veri toplama düzenini kurmuş olan firma kapsam genişlediğinde iki hafta içinde hazır olur, kurmamış olan firma bir yıl kaybeder.

Kapsamda çıktınız — sıradaki üç adım

1. Kurumsal envanteri kurun. Ürün başına karbon, tesis toplamından türetilir. Sınır belirleme, aktivite verisi ve emisyon faktörleri için kurumsal karbon ayak izi yazımıza bakın.
2. Ürün yoğunluğunu çıkarın. CBAM beyanına giren sayı tCO₂e/ton cinsinden gömülü emisyondur. Varsayılan değerle beyan, ölçülmüş veriyle beyandan neredeyse her zaman pahalıdır.
3. Maliyeti fiyata yansıtın. Sertifika fiyatı, CBAM faktörü ve ton başına maliyet hesabı için CBAM sınır hesabı bölümüne ve CBAM (SKDM) genel rehberimize göz atın.

Sık yapılan üç hata

• 12 haneli GTİP’i olduğu gibi aramak. Ek I 8 hane üzerinden yazılmıştır; son dört hane ulusaldır.
• “Fasıl 73’teyiz, kapsamdayız” genellemesi. Kapsam pozisyon bazlıdır; fasılın tamamı değil.
• Kapsam kontrolünü bir kez yapıp dosyaya kaldırmak. Liste ve eşikler 2025–2027 arasında değişti ve değişmeye devam edecek. Kapsam kontrolü yıllık tekrarlanan bir işlemdir.

Focuskarbon ile

Focuskarbon, ihracat kalemlerinizi GTİP bazında kaydeder, hangi kalemin CBAM kapsamına girdiğini işaretler ve kapsam içi ürünler için tesis verinizden ton başına gömülü emisyonu üretir. Böylece “kapsamda mıyız?” sorusu her yıl yeniden araştırılan bir belirsizlik olmaktan çıkar; alıcınızdan veri talebi geldiğinde doğrulamaya hazır dosyayı aynı gün gönderirsiniz. Kapsam dökümünü inceleyebilir veya hesabınızı açıp ilk kaleminizi tartabilirsiniz.